Towarzystwo Historyczno-Literackie i Biblioteka Polska w Paryżu

Towarzystwo Historyczno-Literackie i Biblioteka Polska w Paryżu

Opis organizacji

W 1834 roku przy Polskiej Misji Wojskowej w Paryżu powstała biblioteka. Formalnie, została powołana aktem fundacyjnym cztery lata później, w 1838 roku. Inspiratorem tej inicjatywy był sekretarz księcia Adama Czartoryskiego - Karol Sienkiewicz. Fundamentem zbiorów stały się księgozbiory dwóch towarzystw: Towarzystwa Literackiego oraz Towarzystwa Pomocy Naukowej, które powstały w 1832. Od 1853 roku, Biblioteka zyskała stałą siedzibę, w której mieści się do dziś.

W 1866 roku Towarzystwo Historyczno-Literackie z Biblioteką na mocy dekretu Napoleona III zyskało status instytucji użyteczności publicznej. W 1891 roku opiekę nad Biblioteką przejęła Akademia Umiejętności w Krakowie, natomiast od połowy lat 90. XIX wieku do 1926 roku Biblioteką opiekował się Władysław Mickiewicz, syn poety. Pod koniec lat 20. do polskich bibliotek przesłano 60 tys. książek oraz 32 tys. grafik. Po wybuchu II wojny światowej ze zbiorów Biblioteki korzystały władze polskie na uchodźstwie. Po rozpoczęciu okupacji niemieckiej zbiory Biblioteki zostały częściowo ewakuowane do zamku Montresor, pozostałe zostały skonfiskowane przez Niemców. Tylko część z nich wróciła (ok. 40 procent), inne trafiły jako depozyt do Muzeum Literatury (ok. 30 procent), pozostałe nie zostały odnalezione.

Biblioteką Polską obecnie opiekuje się Towarzystwo Historyczno-Literackie, które na mocy decyzji Trybunału Paryskiego z 1982 roku otrzymało w dzierżawę gmach i zbiory do 2030 roku.

 

Informację przygotowano w ramach zadania współfinansowanego w ramach sprawowania opieki Senatu Rzeczpospolitej Polskiej nad Polonią i Polakami za granicą

Opis zasobu

Typ zasobu: 
fotografia
dokumenty osobiste
wspomnienia
dokumenty życia społecznego
ikonografia
muzealia
Zasób archiwalny i inne zbiory: 

Biblioteka Polska w Paryżu powstała w 1838 roku, po to aby emigranci mogli w niej zdeponować to, co udało im się wywieźć z kraju po powstaniu listopadowym, m.in. księgozbiory, archiwalia i muzealia dotyczące Polski. Obecnie w zbiorach Biblioteki znajduje się: ponad 200 000 druków, ok. 2 600 rękopisów, ok. 25 000 rysunków i rycin, ok.  8 000 map, atlasów, obrazów, rzeźb, ok. 1000 afiszy, ok. 5 000 fotografii, ok. 600 medali, ok. 1 000 tytułów czasopism, ok. 90 000 druków ulotnych.

Do najcenniejszych zbiorów należą: trzy najwcześniejsze wydania “De revolutionibus orbium coelestium” Mikołaja Kopernika (Norymberga 1543, Bazylea 1566 i Amsterdam 1617), jedno z pierwszych wydań dzieł Marcina Lutra, wydania Biblii Polskiej ks. Jakuba Wujka i dzieła ks. Piotra Skargi, Statut Łaskiego ("Commune Poloniae Regni privilegium") z 1506 roku; kronika Macieja z Miechowa z 1521 roku, dzieła Marcina Kromera wydane w Bazylei, Kolonii, Krakowie w XVI wieku; herbarze Paprockiego m.in. „Gniazdo Cnoty”.

W zbiorach Biblioteki Polskiej znajdują się również cenne rękopisy, które były zbierane w czasie tzw. Wielkiej Emigracji. Wśród ofiarodawców znaleźli się pisarz Julian Ursyn Niemcewicz, uczestnik wojen napoleońskich i powstania warszawskiego generał Karol Kniaziewicz, współtwórca (razem z Adamem Mickiewiczem) Legionu Polskiego – pułkownik Mikołaj Kamiński. W zbiorach Biblioteki znajdują się dokumenty królewskie Stanisława Augusta, archiwum Sejmu z czasów powstania listopadowego z aktem detronizacji Mikołaja I, list Wiktora Hugo z 1846 roku, autografy królewskie z XVI-XVII wieku: Ludwika XV, Jakuba I Stuarta, Bony Sforzy, Henryka Walezego, Stefana Batorego, Jana III Sobieskiego, Stanisława Leszczyńskiego, Augusta III i Stanisława Augusta, część archiwum domowego książąt Czartoryskich. Szczególnie cenna jest kolekcja rękopisów, obrazów, książek i przedmiotów osobistych po Adamie Mickiewiczu, która została przekazana przez jego syna Władysława.

Dzięki staraniom Karola Sienkiewicza, sekretarza sekcji historycznej Towarzystwa Literackiego oraz księcia Adama Czartoryskiego, powstały tzw. teki paryskie – odpisy poloników z Biblioteki Królewskiej w Paryżu.

Do zbiorów Biblioteki wpływały również archiwalia dokumentujące XX-wieczną obecność Polaków we Francji, np. spuścizny polskich naukowców i artystów, archiwum Ambasady Polskiej w Paryżu z lat 1919-1953.

Biblioteka posiada również obszerne zbiory obrazów, rzeźb, rysunków, rycin, fotografii, muzealiów (fotel ks. Adama Czartoryskiego, biurko Adama Mickiewicza, biurko, szafa i krzesło Marii Skłodowskiej-Curie) i kartografii. W jej zbiorach znajdują się również sztychy i litografie Władysława Zamoyskiego (1803 – 1868) oraz generała Karola Kniaziewicza (1762 – 1842). Szczególnie obszerna jest kolekcja Macieja Wodzińskiego - 10 000 sztychów i numizmatów oraz ogromna biblioteka.

Ze zbiorów muzealnych Biblioteki powstały - Muzeum Adama Mickiewicza, Muzeum Bolesława Biegasa, kolekcja dzieł sztuki Kamila Gronkowskiego oraz Salon Chopina.

Biblioteka posiada również obszerny zbiór plakatów, numizmatyki oraz fotografii (wśród nich dagerotypy oraz zdjęcia światowych pionierów fotografii).

Katalogi i inwentarze: 

Powstało kilka katalogów zbiorów rękopiśmienniczych. Najstarsze powstały jeszcze przed 1939 rokiem i zostały przygotowane przez Polską Akademię Umiejętności. Istnieje również inwentarz akcesyjny, powstał w latach 1992-1994. Dzięki współpracy z Biblioteką Narodową ukazały się kolejne katalogi oraz „Przewodnik po zespołach rękopisów Towarzystwa Historyczno-Literackiego i Biblioteki Polskiej w Paryżu”, oprac. Maria Wrede, Marek P.Prokop, Janusz Pezda, Paryż-Warszawa 2000).

950 jednostek archiwalnych z kolekcji Muzeum Adama Mickiewicza zostało zmikrofilmowanych.

Od wielu lat, nieustannie trwają prace nad konserwacją zbiorów muzealnych, bibliotecznych i archiwalnych.

10 procent książek i czasopism zostało opisanych w katalogu elektronicznym, dostępnym na stronie: https://katalogkrak.cyfronet.pl/

Część kart inwentarzowych (120 tys) jest dostępnych w bazie: http: // 62.23.96.204 : 9000 / webconsultation / skins / default_gray / findex.jsp

Dodatkowo został stworzony katalog najstarszych zbiorów: http://193.0.122.72/cgi-bin//makwww.exe?BM=1

Stopień opracowania zbiorów: 

Zbiory Biblioteki - biblioteczne, rękopiśmiennicze, archiwalne i muzealnicze - są stale opracowywane. Ze względu na obszerność zbiorów prace trwają cały czas, częściowo we współpracy z instytucjami polskimi i przy wsparciu finansowym rządu polskiego.

Stopień zdigitalizowania: 

Część zbiorów została zdigitalizowana.

Stan zachowania zbiorów: 

Od 1998 roku Biblioteka posiada klimatyzowany magazyn, gdzie przechowywane są rękopisy. Zbiory są przechowywane w bezkwasowych teczkach i pudłach.

Osoba/osoby kierujące intytucją/organizacją: 
C. Pierre Zaleski
e-mail: 
bibliopolonaise@aol.com, b.skrzypek@bplp.fr
Telefon: 
0033 01 55 42 83 83
Lokalizacja i adres: 

6, Quai d’Orléans, 75004 Paryż, Francja

Udostępnianie

Sposób udostępniania: 
na miejscu
Godziny urzędowania: 

Biblioteka czynna jest we środy, piątki i soboty w godzinach 14.15-18.00 oraz w soboty, w godzinach 10.00-13.00.

Sposób i warunki korzystania z zasobu: 

Brak informacji.

Źródła: 

Anna Czarnocka, Kolekcje artystyczne Biblioteki Polskiej w Paryżu, na: bibliotheque-polonaise-paris-shlp.fr [dostęp z dn. 15.05.2017]

Ewa Rutkowska, Wiatyk na wieczność O zbiorach rękopiśmiennych Biblioteki Polskiej w Paryżu, na: bibliotheque-polonaise-paris-shlp.fr [dostęp z dn. 15.05.2017]

Polskie instytucje za granicą. Przewodnik po zbiorach archiwalnych, oprac. Anna Krochmal, Warszawa 2004

Instytucja sporządzająca opis: 
Fundacja Ośrodka KARTA